Beeldrecht

Copyrights, portretrecht, auteursrecht, SOPA, Pipa, gebruik van Google Images… De digitale wereld verandert de manier waarop we met beeld omgaan: toegankelijkheid en beschikbaarheid nemen toe, bij een deel van het publiek bestaat de perceptie dat beeld gratis beschikbaar is, en de inkomsten van de makers komen onder steeds grotere druk. Binnen de EU pleit commissaris Neelie Kroes (Digitale Agenda) voor een nieuw auteursrechtenstelstel waarbinnen makers eerlijk beloond worden en tegelijk een open internet behouden blijft.

Deze, en meer ontwikkelingen spelen een steeds sterkere rol in de dagelijkse omgang met beeld. Wat kunnen we hier nu mee?

NLimage, vereniging van Nederlandse beeldleveranciers stelt zich ten doel om het gebruik van beeld onder de publieke aandacht te brengen. Dit gebeurde bijvoorbeeld in oktober 2011 tijdens de eerste NLimage Fair in Pakhuis de Zwijger, een evenement vol presentaties over beeld, multimedia, technische ontwikkelingen en auteursrecht. Voor de bezoekers, van art directors tot fotoredacteuren, betekende deze dag een nadere kennismaking met de leden van NLimage: twintig Nederlandse stock- en persbureaus, aangevuld met auteursrechtenorganisatie Pictoright.

Tijdens de NLimage Fair bleek de behoefte aan informatie over rechten, zeker in het licht van de multimediale ontwikkelingen, groot. Aan beeldgebruikers die meer willen weten zal NLimage regelmatig een nieuwsbrief versturen. Thema’s rond beeldgebruik zullen worden geïllustreerd aan de hand van situaties die zich hebben voorgedaan binnen de beeldbranche. Deze ’cases’ zullen onderwerpen belichten zoals de stand van zaken rond copyright op het internet, technologische ontwikkelingen voor opsporing en beeldherkenning, verschillende soorten recht en de do’s and don’ts van beeldgebruik.

Misschien nog vers in het geheugen: de situatie die eind 2011 werd belicht in het programma Radar, rond twee schadeclaims van Getty Images. Radar zette twee kleine, beeldgebruikende ondernemers neer als slachtoffers van wanpraktijken van een gezichtloze organisatie waarbij de kassa wordt gevuld door het innen van schadeclaims. Het feit dat beide ondernemers zich schuldig hadden gemaakt aan inbreuk op het copyright, bleef in deze uitzending onderbelicht.

Getty reageerde als volgt:

(…) Het internet lijkt soms wel eens een plaats waar content ‘gratis’ verkrijgbaar is. Zoals iedereen weet is dat niet het geval. Het is bijvoorbeeld niet toegestaan om een nummer van The Beatles te gebruiken voor een bedrijfsreclame, tenzij daarvoor toestemming is verkregen. Dezelfde regels gelden voor onze beelden: voor het gebruik van al onze beelden is een licentie vereist. Duizenden fotografen werken nauw met ons samen om content te maken waarvoor wij de licenties regelen. Op deze manier verdienen de aan ons toeleverende fotografen hun boterham. We zijn ervan overtuigd dat onze relatie met fotografen afhangt van de bescherming die wij kunnen bieden aan hun intellectueel eigendom en inkomstenbronnen. (…)

Lees de volledige reactie op Tros Radar

Of de twee ondernemers wisten dat ze beelden gebruikten zonder dat zij daar recht op hadden of niet, het illustreert hoe weinig bekend het is dat er überhaupt rechten liggen op het gebruik van foto’s, zeker wanneer ze openlijk beschikbaar lijken via bijvoorbeeld Google Images, of wanneer iemand anders de beelden heeft geregeld. Dus weet ‘iedereen’ voldoende hoe je een beeld gebruikt?

Onderstaand filmpje geeft een helder beeld tot waar de verantwoordelijkheid van de beeldbank gaat, en welke verantwoordelijkheid er bij de koper ligt. Kortom, waar u op moet letten voordat u een beeld gebruikt.
Klik hier om het filmpje te bekijken.

Leden van NLimage, bestaand uit vooraanstaande stock- en persbureaus en branche-gerelateerde organisaties, dragen er de hoogste zorg voor dat de nodige rechten zijn geregeld bij het moment van het akkoord op het gebruik. Hierdoor kan de gebruiker het beeld trefzeker inzetten waarvoor het bedoeld is.

Meer lezen?

• Neelie Kroes
• SOPA wet
• Tros Radar

Op grond van artikel 18 van de Auteurswet mogen werken van beeldende kunst zoals bruggen, beelden en bouwwerken in de openbare ruimte soms zonder toestemming van de auteursrechthebbende worden afgebeeld. De gedachte achter artikel 18 Auteurswet is dat hetgeen gemaakt is voor openbare ruimte tot het publieke domein kan gaan behoren. Aan deze “openbare ruimte exceptie” zijn in de Auteurswet echter wel enkele voorwaarden verbonden.

Artikel 18 Auteurswet

De tekst van artikel 18 Auteurswet luidt als volgt:

“Als inbreuk op het auteursrecht op een werk als bedoeld in artikel 10, eerste lid, onder 8, dat is gemaakt om permanent in openbare plaatsen te worden geplaatst, wordt niet beschouwd de verveelvoudiging of openbaarmaking van afbeeldingen van het werk zoals het zich aldaar bevindt. Waar het betreft het overnemen in een compilatiewerk, mag van dezelfde maker niet meer worden overgenomen dan enkele van zijn werken”.

De casus

Over de voorwaarde dat een werk moet worden afgebeeld “zoals het zich aldaar bevindt” heeft de Stichting Beeldrecht (de voorganger van Stichting Pictoright) namens één van haar aangesloten kunstenaars een procedure gevoerd tegen het huis-aan-huis blad Typisch Enschede. Het blad had namelijk meermaals zonder toestemming van de auteursrechthebbende een afbeelding van een kunstwerk opgenomen in een collage met enkele voor de stad Enschede kenmerkende objecten. Guusje Beverdam heeft dit kunstwerk in 1996 vervaardigd in de vorm van een gele bank, met als titel “Bank (1996)”. De bank is op de openbare weg geplaatst naast het gemeentehuis van Enschede. Zowel de kantonrechter te Almelo als het Gerechtshof te Arnhem stelden Stichting Beeldrecht in het gelijk. Het hof oordeelde dat Typisch Enschede zich niet kon beroepen op de “openbare ruimte exceptie” omdat het kunstwerk in de collage in het blad geïsoleerd was gebruikt en dat de omgeving waar de bank stond niet was afgedrukt. Volgens het hof was er dus geen sprake van een afbeelding van de bank “zoals het zich daar bevindt”.

Voorwaarden voor de “openbare orde exceptie”

Indien men een beroep wilt doen op de “openbare orde exceptie” van artikel 18 Auteurswet dient het in ieder geval te gaan om afbeeldingen van werken die permanent in openbare plaatsen zijn gesteld. Daarnaast dient het werk te worden afgebeeld in de omgeving waar het zich bevindt. Het werk mag dus niet uitgesneden of bewerkt worden. Het werk mag echter wel de hoofdvoorstelling vormen, waarbij de omgeving slechts een rol van ondergeschikte betekenis vormt in de afbeelding.

Bijdrage: Pictoright